Podróż po Pradze śladami fundamentów jej tożsamości

..:: PRAGA ::..
POSTINDUSTRIALNA

Praga-Północ to nie tylko jedyna warszawska dzielnica, w której przetrwały całe kwartały dziewiętnastowiecznej zabudowy, ale też część miasta o starej tradycji przemysłowej. Ze względu na wielkie węzły kolejowe i port rzeczny ulokowane na prawym brzegu Wisły Praga w końcu XIX i na początku XX wieku oferowała wyjątkowo dogodne warunki do dynamicznego rozwoju przemysłu. Naturalną konsekwencją industrializacji był wpływ tego zjawiska na kształt i rozplanowanie prawobrzeżnej części Warszawy. Od tamtego czasu jednak Warszawa znacznie się rozrosła, wchłaniając praskie obiekty przemysłowe do swego centrum i tworząc nowe na peryferiach. Utrzymanie produkcji w starych zakładach praskich stało się niemożliwe – jedyną szansą przywrócenia do życia tej niejednokrotnie cennej i ciekawej architektury jest adaptacja.

Pierwsze fabryki lokowano na Pradze już w latach siedemdziesiątych XIX w. i choć były to w większości małe zakłady, to już w 1879 r. otwarto wielką stalownię u zbiegu ul. Szwedzkiej i ul. Stalowej. Po kilku latach zakład wytwarzał już ponad 22% produkcji całego imperium rosyjskiego! Do 1900 r. wybudowano kolejne wielkie zakłady, w tym zakład rektyfikacji spirytusu przy ul. Ząbkowskiej, fabrykę drutu i młyn parowy przy ul. Objazdowej oraz fabryki produktów chemicznych i lamp przy ul. Szwedzkiej.

Między 1879 r. a 1904 r. udział fabryk praskich w stosunku do ich liczby w całej Warszawie wzrósł z 5,6 do 6,2%, a liczba zatrudnionych z 2,2 aż do 15%. Po 1904 r. oba parametry wykazywały już spadek, w tamtych bowiem czasach w pełni rozwinęły się ogromne fabryki na Woli. Największe znaczenie dla przemysłu warszawskiego miały praskie zakłady chemiczne, które w rekordowym roku 1893 stanowiły aż 27,3% warszawskich fabryk tej branży.


W 1904 r. duży udział w produkcji ogólnomiejskiej miały praskie zakłady włókiennicze (11,2%) oraz wytwórnie artykułów spożywczych (10,6%). Duża liczebność fabryk na Pradze czyniła z niej dzielnicę na poły robotniczą, co odzwierciedlał najbardziej rozpowszechniony typ zabudowy czynszowej – koszarowej, wznoszonej tanim kosztem.

W dwudziestoleciu międzywojennym rozbudowywały się wielkie wytwórnie ulokowane m.in. przy ulicach: Szwedzkiej, Ząbkowskiej i Objazdowej. Z nowych zakładów należy wymienić „Avię” przy ul. Siedleckiej, w której produkowano najnowocześniejsze obrabiarki precyzyjne i oprzyrządowanie dla lotnictwa.

Straty spowodowane przez II wojnę światową były olbrzymie, ale w ocalałej części zabudowy odtworzono i rozbudowano wiele zakładów, na powrót czyniąc z Pragi dzielnicę przemysłową. Upadek wielu gałęzi przemysłu po 1989 r. przypieczętował los licznych zabytkowych zabudowań fabrycznych, co stanowi wyzwanie dla zagospodarowania tych obiektów, zanim ulegną zagładzie.

Dziedzictwo poprzemysłowe wymaga ochrony. Świadczy ono bowiem o zamkniętej już epoce w rozwoju architektury i urbanistyki. W przypadku Pragi-Północ jest także jej esencją i kołem zamachowym rozwoju. Umiejętnie wykorzystane obiekty postindustrialne są doskonałym materiałem do adaptacji, gdyż mogą stanowić interesującą ramę dla form współczesnych. W dodatku wraz z materią wnoszą do projektu także wartość niematerialną – swoją historię.

Zapraszamy w nostalgiczną podróż po Pradze śladami fundamentów jej tożsamości, reliktów rewolucji przemysłowej, których kulturotwórcza rola jest nie do przecenienia.

poprzedni następny


Projekt „Kalejdoskop kultury – zachowanie dziedzictwa kulturowego warszawskiej Pragi”
jest współfinansowany przez Unię Europejską z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach
Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Mazowieckiego 2007 – 2013
Projekt i wykonanie: aiai.pl