Judaika

Ul. Jagiellońska 28

Na frontonie budynku zachował się napis: Gmach Wychowawczy Warszawskiej Gminy Starozakonnych im. Michała Bergsona. Budynek został wzniesiony w latach 1911-1914 wg projektu Henryka Stifelmana i Stanisława Weissa dzięki inicjatywie prezesa Gminy Żydowskiej Michała Bergsona (1831-1919), prawnuka Szmula Zbytkowera. W domu mieściły się: szkoła, ochronka i przytułek dla dzieci żydowskich. W 1940 roku wszyscy zostali przesiedleni do getta warszawskiego. Po wojnie mieściły się tu placówki Wojewódzkiego Komitetu Żydów w Polsce, a w latach 1948-50 był przebudowany i zaadoptowany dla Teatru Żydowskiego. Od 1954 roku mieści się tu Teatr Lalek "Baj", a w innych pomieszczeniach przedszkole i prywatne mieszkania.

Ul. Ks. Kłopotowskiego 31 (dawniej ulica Szeroka)

Z całego kompleksu budynków gminy żydowskiej pozostał wybudowany w II połowie XIX wieku budynek mykwy, rytualnej łaźni żydowskiej. Z powodu bardzo złego stanu została przebudowana ok. 1910 roku przez sprowadzonego z Berlina inżyniera Nauma Hornsteina. Była tu łaźnia i mykwa. Po wojnie została przebudowana. Mieściły się w niej biura Centralnego Komitetu Żydów, później przedszkole, a od 1991do 2001 roku Społeczne Liceum Ogólnokształcące. Pozostały drobne ślady z pomieszczeń łaźni. Obecnie nieruchomość stała się na powrót własnością gminy żydowskiej - od niedawna działa tu niedzielna szkółka żydowska.

Ul. Ks. Kłopotowskiego - róg ul. Jagiellońskiej

W rejonie dawnych ulic Szerokiej i Petersburskiej od końca XVIII wieku znajdowało się centrum gminy żydowskiej na Pradze. Tu mieściła się synagoga wzniesiona przez Szmula Zbytkowera (zm. 1802 r.). Obok w 1807 roku Dom Modlitwy wystawił jego syn Ber Sonnenberg (zm.1822r). Na jego miejscu w 1836 r. została wzniesiona okrągła murowana synagoga, dzieło Józefa Lessla. W czasie okupacji mieściła się tu odwszalnia. Po wojnie, w 1961 roku istniejąca w dobrym stanie budowla została zburzona. Dziś w tym miejscu znajduje się plac zabaw pobliskiego przedszkola. Dwa lata temu odkopano fragmenty zachowanych fundamentów, powstał zamysł odbudowy świątyni.

Ul. Targowa 50/52

Wzniesiony przez Rothblita w 1819 roku jest najstarszym zachowanym murowanym budynkiem mieszkalnym na Pradze. Już przed 1839 rokiem mieściła się tu elementarna szkoła żydowska, a w oficynach trzy żydowskie domy modlitwy, które po wojnie zostały zamienione na magazyny. W dwóch z nich zachowały się fragmenty malowideł, przedstawiające znaki zodiaku, rysunek Ściany Płaczu i Grobowca Racheli. Na jednej ze ścian znajduje się napis w języku hebrajskim, który głosi, że malowidła wykonano w 1934 roku z donacji synów Dawida Grinsztajna.

Ul. Sierakowskiego 7

Dzięki inicjatywie "Auxilium Academicum Judaicum" i organizacjom społecznym wzniesiony został w 1926 roku żydowski dom akademicki dla 300 studentów wg projektu Henryka Stifelmana. Oprócz pokoi mieszkalnych znajdowały się tu także sala odczytowa im. Alberta Einsteina, czytelnie, izba chorych. Wśród mieszkających tu studentów był Menachem Begin, urodzony w Brześciu Litewskim student prawa na Uniwersytecie Warszawskim, przyszły premier Izraela, laureat Pokojowej Nagrody Nobla. Po wojnie w gmachu mieściło się NKWD i UB, o czym przypomina tablica ku czci więzionych i zamordowanych. Obecnie mieści się tu hotel policyjny.

Ul. Ząbkowska 11

Kiedy po pożarze w 1868 roku w miejscu drewnianego budynku Icchak Jahrman wystawił budynek murowany, a w oficynie na parterze pod nr 27 znalazł się bejt midrasz - sala modlitewna. W czasie wojny i w okresie powojennym zamieniona była na stolarnię. Nie zachowały się żadne elementy wskazujące na jej pierwotny charakter. W przedwojennej Warszawie było ponad 400 takich sal modlitewnych w domach prywatnych, nie podlegających warszawskiej gminie żydowskiej. Aktualnie znajduje się tu siedziba Żydowskiej Fundacji "Gęsia".